Wie werkelijk de waarheid aan het licht wil brengen, leert de mediamachthebbers van de gevestigde orde kennen. Dit geldt voor iedereen die onwelgevallige feiten onder de aandacht brengt, of dat nu feiten over de boeren zijn, over immigratie of over welk onderwerp ook. Zelf heb ik het nergens zo erg meegemaakt als over Israël, vooral sinds wij een rapport uitbrachten met kritiek op de NOS.

 

Het oude spreekwoord zegt: Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel. Zou dit werkelijk zo zijn? Soms denk ik dat we dat graag geloven omdat het ons geruststelt. Omdat het de illusie van veiligheid biedt, en hoop voor de toekomst.

Maar heeft de waarheid gewonnen de afgelopen jaren? Een jaar na het verschijnen van ons goed gedocumenteerde rapport over de NOS-Israëlverslaggeving voor de jeugd vraag ik me serieus af of het mogelijk is om de waarheid aan het licht te brengen als de mediamachthebbers dat niet willen.

Kantelpunt

Voor 7 oktober 2023 wist ik wel dat de meeste media niet neutraal waren over Israël, en een enkele keer schreef ik daarover. Maar er waren zaken dichterbij huis die zoveel dringender leken. De immigratie die ons land ingrijpend verandert, de benarde positie van de boeren, de soevereiniteitsoverdracht aan de antidemocratische EU en vooral het uithollen van onze democratie.

In al deze zaken stonden en staan onze gevestigde media aan de verkeerde kant, namelijk aan de kant van de gevestigde macht die op alle punten van deze incomplete opsomming de fout in gaat. Toch ging ik pas na 7 oktober 2023 beseffen hoe verziekt ons systeem was.

Die eerste weken… talloze media grepen elke gelegenheid aan om het zwaar getroffen Israël zwart te maken. De sympathie voor Israël onder de bevolking moest blijkbaar snel en grondig uitgestampt worden. Deze media deden geen neutraal verslag; hun missie leek te zijn om Nederland op te voeden. ‘Dit zijn de schurken, dat zijn de slachtoffers. Aan deze kant moet je staan.’

Achteraf bezien was het niet eens zo dat de gevestigde media hun masker lieten vallen. Het waren onze illusies over hun integriteit die niet meer houdbaar bleken.

Stukken schrijven, klachten indienen

En toch had ik nog wel illusies. In een open debat zou duidelijk worden wat waar was, en dus schreef ik artikelen: eerst vooral stukken om zaken uit te leggen, later steeds meer factchecks op foutieve berichtgeving door de gevestigde media. Ja, Hamasleiders hebben echt gezegd dat ze 7 oktober willen herhalen totdat Israël zou zijn vernietigd. Nee, Gaza was geen openluchtgevangenis.

Dergelijke info was niet of nauwelijks terug te vinden bij de NPO en de kwaliteitskranten. Gelukkig waren er nog media die wel te vertrouwen waren, maar buiten de Joodse en pro-Israëlmedia waren dat er beschamend weinig.

Mijn artikelen vonden weerklank, maar vrijwel alleen bij mensen die toch al doorhadden wat er mis was. Hoe moest ik degenen bereiken die dagelijks indoctrinatie over zich heen kregen van media met een anti-Israëlbias? De NPO leeft van belastinggeld en is ons in principe verantwoording schuldig. Dus diende ik klachten in, maar die liepen stuk op de beschermende muur van de ‘toezichthouders’.

Onderzoek

Net op het moment dat ik de moed dreigde te verliezen, klopte José Hak bij me aan.

De NPO-verslaggeving voor de jeugd – educatieve video’s en de NOS-jeugdjournaals – is kleiner in omvang, maar heeft dezelfde problemen als de verslaggeving voor volwassenen. Bovendien: al die jeugdjournaals en uitlegvideo’s zijn op vrijwel alle scholen van Nederland te zien. Het gaat hier dus om lesmateriaal, en lesmateriaal moet voldoen aan educatieve normen. Het moet leerlingen neutraal informeren en aanzetten tot kritisch denken.

José vroeg of ik mee wilde werken aan een onderzoek naar dit NOS-materiaal, en ik stemde graag toe. Ondersteund door een groep vrijwilligers analyseerden we tientallen video’s en schreven een rapport. Het kwam uit op 9 september 2025.

In dat rapport hebben we punt voor punt aangetoond wat er allemaal mankeerde aan wat (voornamelijk) de NOS de jeugd vertelde in de eerste anderhalf jaar na 7 oktober 2023. Alles wat wij schreven is voor iedereen te controleren. In alle analyses staan linkjes naar het beoordeelde materiaal, dus iedereen kan de analyses direct vergelijken met de video’s. Talloze linkjes naar bronnen onderbouwen onze opmerkingen.

We hebben het materiaal getoetst aan de normen die de NOS zelf zegt te hanteren, en eindeloos opgesomd waar die normen geschonden werden. Zoals gezegd, iedereen kan zo controleren of onze conclusies kloppen. De video’s die wij analyseerden vormen geen kleine selectie; het is een enorme steekproef die een duidelijk beeld geeft van het totale aanbod.

In de media

Bart Nijman en ik bespraken het rapport in de Nijman & Charante podcast en ik schreef erover op OpinieZ. Verder besteedden Wynia’s Week, de Telegraaf, Wierd Duk, EW Magazine en NieuwRechts (ook nog met een podcast) er aandacht aan. Ook talloze Joodse en pro-Israël media deden verslag, maar u ziet al wat in dit rijtje ontbreekt. De ‘kwaliteitskranten’ en de NPO waren niet geïnteresseerd, zelfs niet om het rapport af te kraken.

Dat komt niet doordat we deze media niet benaderd hadden. We hebben journalisten, columnisten en redacties aangeschreven, en kwamen nergens binnen. We probeerden het via de politiek, en er werden Kamervragen gesteld, maar die liepen op niets uit. Martin Bosma zwaaide met ons rapport tijdens een mediadebat. Het had allemaal geen effect; de gevestigde orde hield zich doof.

Feiten tellen niet

Het leek alsof er een cordon sanitaire was ingesteld om een debat over de kwaliteit van Israëlverslaggeving te verhinderen. En dat terwijl een inhoudelijk debat hard nodig was, want de verslaggeving draaide niet meer om feiten, maar om een opgelegd narratief. Voor wie oplette was dit laatste al snel duidelijk, en telkens komt er meer bewijs dat luidkeels verkondigde verhalen inderdaad niet klopten.

De bereidheid om wilde beschuldigingen tegen Israël zonder onderbouwing te publiceren, stak schril af bij de weigering om grondig onderzochte feiten in het voordeel van Israël ruim aandacht te geven. Deze eenzijdigheid vonden we ook in het videomateriaal voor de jeugd. We konden een schaterlach dan ook niet onderdrukken toen we de reactie van de NOS op ons rapport lazen:

“De suggestie dat onze berichtgeving bol zou staan van fouten, sturend of zelfs agenda-gedreven zou zijn werpen we ver van ons. Als er onverhoopt een fout in de berichtgeving sluipt, wordt die ruimhartig rechtgezet.”

Wij waren zelfs nog te beleefd geweest om te stellen dat er sprake was van een agenda bij de NOS, al is het bijna niet mogelijk om tot een andere conclusie te komen. Verder verwijs ik u graag naar de bijlagen bij het rapport waarin tientallen analyses staan die – helaas – aantonen dat het NOS-materiaal voor de jeugd inderdaad bol staat van de fouten. En rectificeren? Laat staan ruimhartig? Die schaterlach ontsnapte ons niet voor niets.

Kritiek is verboden

Kritiek was niet welkom, wat ook bleek toen vicepremier Mona Keijzer het waagde om zeer milde kritiek op de NOS te hebben. Zij beaamde een controleerbaar feit over de NOS (het letterlijk overnemen van de informatie die het Ministerie van Gezondheid van Hamas levert) en dat leidde tot een hysterische week bij de NPO-talkshows.

Aan de talkshowtafels ging het geen moment over het waarheidsgehalte van de kritiek, welnee. De een probeerde de ander te overtreffen in verontwaardiging over deze ‘aanval’ van vicepremier Keijzer op de ‘onafhankelijke’ journalistiek. Zelfs de Ombudsman voor de Publieke Omroepen bemoeide zich ermee en ontwaarde een gevaar voor de democratie.

Waarom gingen al deze mediafiguren zo verontwaardigd tekeer zonder te checken of de kritiek zelf terecht was? Destijds concludeerde ik dat daar angst achter zat. Angst dat het kaartenhuis van leugens niet bestand zou zijn tegen een inhoudelijk debat. En als het debat niet op inhoud te winnen is, kan een machthebber nog altijd een ander wapen gebruiken: critici het zwijgen opleggen.

Natuurlijk zagen de mediamachthebbers dit anders; zij riepen dat zij opkwamen voor de persvrijheid. Maar in werkelijkheid beschermden zij hun eigen positie en die bescherming was al bijna volmaakt. Dankzij aanbevelingen in overheidscampagnes over mediawijsheid hebben zij het monopolie op het grote gelijk, toezichthouders weren klachten af en – het belangrijkste – al deze media dekken elkaar.

Dubbele schok

Eigenlijk was het voor ons als schrijvers van het rapport een dubbele schok. De eerste schok was dat het NOS-materiaal nog eenzijdiger was dan we dachten. Onze aanname dat grove fouten uitzonderlijk zouden zijn, klopte niet. Verreweg de meeste uitlegvideo’s en jeugdjournaals hadden ernstige gebreken.

Maar de tweede schok kwam harder aan. Wij dachten dat ook in de media velen het belangrijk zouden vinden om de jeugd te beschermen tegen indoctrinatie. We dachten dat mensen geschokt zouden zijn door alle misstanden die wij aantoonden. Maar op een enkele gunstige uitzondering na negeerden journalisten wat wij aan het licht brachten.

Hoe doorbreek je het zwijgen van een gevestigde orde die geen gesprek wil? Dat is de puzzel waar ik me al een tijdje het hoofd over breek. De veronderstelling van Andrew Fox dat de mediamachthebbers na alle onthullingen alsnog aan waarheidsvinding gaan doen, lijkt me dan ook erg optimistisch.

Wint de waarheid?

De waarheid is sterker dan de leugen, maar alleen als die waarheid gehoord wordt. De volstrekte weigering van de gevestigde orde om een inhoudelijk debat te voeren over de demonisering van Israël bewijst vooral hun angst voor die waarheid. Helaas hebben zij een mediabastion weten te creëren waarin dissidente geluiden geweerd kunnen worden.

Wat mij wel eens stoort aan geruststellingen over de winnende waarheid, is de gemakzucht van sommigen. ‘Waarom zou je je druk maken over de leugens? De waarheid komt uiteindelijk toch wel aan het licht!’ Zou het? Zomaar vanzelf? Ik denk het niet. Als wij niet bereid zijn om met alles wat we in ons hebben te vechten voor de waarheid, geven we de onwaarheden kans om alles te overwoekeren.

En als het de machthebbers lukt om het vrije internet te beteugelen – met name dat vrijgevochten X waar we nog wel dissidente geluiden horen – dan zijn ook wij afgesneden van informatie die ons in staat stelt door de propaganda heen te kijken. Hoe lang zal ons denken dan nog vrij zijn? Daarom is het belangrijk om niet op te geven en de mediamachthebbers geen rust te gunnen.

Wie de strijd voor de waarheid niet serieus neemt, zal hem verliezen.

 

U kunt Maaike van Charante steunen via repelsteeltje.backme.org

Op de hoogte blijven van nieuwe artikelen en podcasts? Volg Maaike op Twitter.