De indoctrinatie van jongeren bereikte een nieuw dieptepunt in een recente video van NOS op 3. Dit keer bleef het niet bij de gebruikelijke onzorgvuldigheden, maar kwam de NOS uit op het promoten van een antisemitische complottheorie. We hebben de video grondig geanalyseerd en luiden hierbij de noodklok. Voor welke toekomst kiest Nederland?

Op zaterdag 19 september 2026 bracht NOS op 3 een nieuwe video uit over Israël. We zijn inmiddels wel wat gewend van de NOS als het over Israël gaat, maar deze video is een nieuw dieptepunt. Na jaren van subtiele weglatingen en onjuistheden – die ‘toevallig’ vrijwel allemaal in het nadeel van Israël uitvielen – is het nu blijkbaar tijd voor de botte bijl.

NOS op 3 neemt in deze video een lange aanloop, waarin al veel journalistieke normen worden geschonden, en zet dan de grote stap. Op 17:47 volgt een openlijk antisemitische complottheorie over de heimelijke Joodse machtshonger naar een Groot-Israël dat het halve Midden-Oosten beslaat. Het screenshot in onderstaande tweet komt echt uit de NOS-video.

Tactieken

Hoe zijn we hier terechtgekomen? De video zelf biedt al een aardig inkijkje, want voordat mensen bereid zijn zo’n lompe complottheorie te geloven, moet wel wat voorwerk worden verricht. Dat voorwerk is al jaren gaande, en de eerste zeventien minuten van de video zijn een geconcentreerde versie van wat in die jaren gedaan is: het cultiveren van blinde vlekken en vooroordelen.

Er bestaan beproefde tactieken om nieuwsconsumenten een bepaalde richting op te sturen. In veel Israëlverslaggeving zien we deze tactieken terug: het weglaten van relevante informatie, suggestief taalgebruik, het niet tonen van verschillende visies en het zorgvuldig doseren van onjuiste informatie. In deze NOS op 3-video gaat geen halve minuut voorbij zonder dergelijke zaken.

De misleiding zit zowel in de details als in de grote lijnen, daarom hebben we een gedetailleerde analyse gemaakt die de video stap voor stap volgt. Die analyse kunt u hier lezen. In die analyse staan ook algemene opmerkingen, want sommige relevante informatie wordt zo grondig verzwegen dat de afwezigheid daarvan bij een stapsgewijze analyse niet aan bod komt.

Veelzeggende weglatingen

Deze video gaat over de schuivende grenzen van Israël. Alle besproken grenzen kregen een kleur, zoals de Gele Lijn in Gaza en de Blauwe Lijn in Libanon. Dat geeft NOS op 3 de gelegenheid om voortdurend met die kleuren te spelen en zo het verhaal samenhang te geven.

De titel van de video is al veelzeggend: ‘het lijnenspel van Israël’ suggereert dat Israël de macht heeft en als enige bepaalt hoe de lijnen verschuiven. Om dat beeld geloofwaardig te maken, moet NOS op 3 veel weglaten. Het resultaat is een geschiedschrijving waarin de agressie van Israëls tegenstanders is weggemoffeld, evenals alle uitspraken en gebeurtenissen die het gewenste narratief tegenspreken.

In deze video hoort u niets over het terrorisme waar Israël al decennia mee te maken heeft. De talloze aanslagen door de PLO, de bloedige intifada’s, de raketten van Hezbollah en Hamas, de zelfmoordaanslagen, ze lijken allemaal niet te bestaan. Wat ook buiten beeld blijft: het lijnenspel van de Palestijnen die overal, tot in de schoolboeken toe, landkaarten gebruiken waarop Israël niet bestaat.

Daarnaast ontbreekt alles wat het handelen van Israël begrijpelijk maakt. In de eerste plaats de oorlogsdoelen van Israël: gijzelaars terughalen, zorgen dat Hamas nooit meer een 7 oktober-aanval kan plegen, en de dreiging van Hezbollah stoppen. Ook ontbreekt de decennialange bereidheid van Israël om concessies te doen, en de halsstarrige weigering van de Arabieren en Palestijnen om een Joodse staat te accepteren.

Voorbeelden uit de geschiedenis

En natuurlijk zit de manipulatie ook in de details. Het is lastig kiezen uit zo’n overvloed, maar hier zijn een paar voorbeelden van de werkwijze van NOS op 3. De cursief gedrukte tekst is van de NOS; de tijdcode van de video krijgt u er gratis bij.

(02:10) In dat jaar (1917) beloven zij het Joodse volk een nationaal thuis binnen deze lijnen van het Brits mandaatgebied Palestina. De kaart van het Brits mandaatgebied klopt niet. Hier hoorde heel Jordanië nog bij: dat is pas in 1921/1922 afgesplitst en heette toen Trans-Jordanië. Verder laat de video weg dat er altijd Joden in het land gewoond hebben.

(05:14) Israël gebruikt zijn sterke positie voor de start van de bouw van nederzettingen in de bezette gebieden, voor Joden om in te wonen. Direct na de oorlog van 1967 was Israël niet uit op bezetting, maar wilde land ruilen voor vrede. De Arabische landen weigerden dit. In augustus 1967 kozen zij in Khartoem (Soedan) voor de beruchte drie keer nee. Nee tegen vrede met Israël, nee tegen onderhandelingen met Israël, en nee tegen erkenning van Israël. Pas na dit driewerf nee kwamen de in 1948 verdreven inwoners van de kibboetsen van Gush Etzion als eersten terug.

(07:59) In het jaar 2000 verjaagt Hezbollah Israël helemaal uit het land. Dan trekt de VN een nieuwe demarcatielijn: de Blauwe Lijn. Hezbollah verjaagde Israël niet, Israël trok zich eenzijdig terug omdat de regering Barak het niet meer nodig vond om in Libanon te blijven. Overigens ‘beloonde’ Hezbollah dit door later dat jaar drie Israëlische soldaten te ontvoeren en te vermoorden. De VN rapporteerde dat Hezbollah na de Israëlische terugtrekking herhaaldelijk de Blauwe Lijn schond.

Knippen in uitspraken van Netanyahu

NOS op 3 laat vooral Israëlische extremisten aan het woord alsof zij representatief zijn voor wat de gemiddelde Israëli denkt. Maar Netanyahu zelf is lastig. Hij zou netjes de rol van opperduivel moeten spelen, maar zegt redelijke dingen. Voor een creatieve redacteur is dat simpel op te lossen: knip gewoon alle nuance weg uit zijn uitspraken.

(19:49) Video van Netanyahu: “De Joden behoren tot dit land. Dit land behoort tot de Joden. Het is ons land, niet jullie land. Dit is al 3500 jaar ons land.” Deze fragmenten komen uit een interview met Jordan Peterson. Hieronder de geknipte stukjes van NOS op 3 in context. Wat de NOS knipte is vetgedrukt. Merk op dat Netanyahu nadrukkelijk zegt dat de Joden samen willen leven met de Palestijnen, iets wat NOS op 3 eruit knipt. De fragmenten staan in de volgorde die NOS op 3 gebruikte, wat niet chronologisch is.

(5:45) ‘You have no right to be there, but the Arabs who are trying to destroy you, they have that right.’ That is a complete perversion of history, and also a complete perversion of justice. (5:55) The Jews belong to this land, this land belongs to the Jews. The Palestinians are free to live here next to us, among us, but they’re not free to demand the dissolution of the Jewish state.

(4:13) We decided to establish a state in 1948, that’s 75 years ago, and we said: ‘Everybody can live here.’ The Arabs said: ‘There can’t be a Jewish State, you have no right to be here. It’s our land.’ It’s not your land! It’s been our land for 3,500 years.

Zionisme besmeuren

Maar alles wat ik hierboven schreef, was slechts het voorgerecht. Na ruim zeventien minuten komt de hoofdschotel. NOS op 3 gaat bewijzen dat het zionisme zélf kwaadaardig is, en begint daarvoor bij Theodor Herzl, de grondlegger van het zionisme. Volgens NOS op 3 wilde Herzl een Israël van de rivier de Eufraat tot de Nijl, en dat zou hij hebben gebaseerd op een Bijbeltekst uit Genesis.

Herzl – die overigens niet religieus was – kende die tekst, maar gebruikte hem niet als leidraad. In hoofdstuk 4 van zijn boek Der Judenstaat noemde hij Palestina of Argentinië als mogelijke plekken voor een Joodse staat, niet erg bijbels dus. Herzl overwoog zelfs een Joodse staat in Oeganda. Toch wil NOS op 3 deze belachelijke complottheorie aan hem toeschrijven.

De Eufraat stroomt door Syrië en Irak, en de Nijl is de grote rivier van Egypte, wat het uitgangspunt is van de kaart die de video op 18:05 laat zien. Het echte Israël is dat smalle strookje land links van de Davidsster. Voor de duidelijkheid heb ik er rode lijnen omheen getrokken. De twee kleinere blauw omlijnde gebieden binnen de lijnen van Israël zijn de Gazastrook en de Westbank.

De gedachte alleen al dat dit kleine landje Libanon, Jordanië en grote delen van Syrië, Egypte, Irak en Saoedi-Arabië zou willen veroveren, is absurd. Dat vinden de Israëli’s ook, dus bij de partijen die kans maken op een zetel is er niet één die dit in zijn programma heeft. Ook Smotrich en Ben Gvir niet. Die willen hooguit Gaza en de Westbank annexeren, wat in Israël al vrij extreem wordt gevonden.

Antisemitische bronnen

Overigens is er nog een detail op de kaart te zien. Linksonder in de hoek staat: Middle East Political and Economic Institute (MEPEI). Dit instituut organiseert conferenties in samenwerking met het Iraanse regime, bracht samen met de Iraanse ambassade een boek uit, en geeft berichten van het regime door.

MEPEI heeft op z’n minst nauwe banden met een regime dat al sinds de Iraanse revolutie van 1979 de complottheorie over Groot-Israël promoot. Een in Teheran verschenen herdruk van De Protocollen van de Wijzen van Sion (1985) bevatte een kaart, de ‘Droom van het zionisme’, die verdacht veel lijkt op de kaart van NOS op 3.

De Protocollen van de Wijzen van Sion is het beruchtste antisemitische boek ter wereld. In de Protocollen draait alles om vermeende kwaadaardige Joodse machtshonger, en de complottheorieën daaromheen werden gebruikt om pogroms, de Holocaust en andere Jodenvervolgingen te rechtvaardigen. In het Midden-Oosten is het boek erg populair.

De NOS bedankt op YouTube drie NOS-correspondenten voor het meelezen met het script en hun kritische feedback. Daisy Mohr, David Poort en Lennard Swolfs kennen het Midden-Oosten goed. Dat dit antisemitisme hun aandacht niet trok, of niet tot ingrijpen leidde, roept de vraag op hoe de eindredactie hier is verlopen.

Wegkijken

Hoe lang willen onze bestuurders, politici, toezichthouders en media nog wegkijken bij wat hier gebeurt? NOS op 3 maakt deze video’s voor jongeren, maar ze worden ook vaak overgenomen door Schooltv en vervolgens in lesmethodes verwerkt. Het Expertisepunt Burgerschap beveelt ze aan als verrijkingsmateriaal in lessen.

Vorig jaar analyseerden we tientallen video’s en waarschuwden voor gaten in de regelgeving en in het toezicht. Maar dezelfde mensen die op 4 mei vooraan staan bij de herdenkingen en die bij politieke tegenstanders het geringste zweempje antisemitisme opmerken, lijken hier niet te willen weten wat er gebeurt.

De jeugd heeft de toekomst. De jeugd is de toekomst. Voor welke toekomst kiest Nederland?

 

U kunt Maaike van Charante steunen via repelsteeltje.backme.org

Op de hoogte blijven van nieuwe artikelen en podcasts? Volg Maaike op Twitter.