Erwin van Veen van Instituut Clingendael geldt als hét gezicht van neutrale Midden-Oostenduiding bij NOS, RTL en de kwaliteitskranten. Maar deze analist ondertekende een activistisch pamflet met een nazivergelijking aan het adres van Israël — en die overtuiging sijpelt door in zijn media-optredens. Israëlisch leed wordt weggemoffeld, Hezbollah wordt gepresenteerd als hoeder van Libanese soevereiniteit, en Hamas krijgt het etiket “verzetsbeweging”. Media laten hem ongehinderd zijn gang gaan, zonder tegengas van experts met een ander perspectief. Een portret van hoe activisme zich vermomt als expertise — en hoe de Nederlandse pers dat faciliteert.

Toonbeeld neutraliteit = activist

Erwin van Veen. Iedereen die wel eens een krant openslaat of de tv aanzet om te kijken of er nog nieuws is uit het Midden-Oosten heeft wel eens kennisgemaakt met zijn duiding. Als u niet direct beeld hebt: Erwin is die tengere man met donkerblond haar, een bril en een snorretje. Hij heeft de uitstraling van een minzame schoolmeester met een zachte stem, die zich af en toe een klein glimlachje veroorlooft. Het toonbeeld van neutraliteit.

In werkelijkheid is Van Veen allesbehalve neutraal. Eind november 2024 verscheen een open brief aan premier Schoof waar hij zijn handtekening onder had gezet, en wie wil weten wat Erwin echt denkt, zou die brief even moeten lezen (onderaan dit stuk de volledige tekst). Hij begon met een nazivergelijking – ‘nooit meer nazi’s’ is nu van toepassing op de Joodse staat – en riep op tot harde diplomatieke en economische actie tegen Israël.

De brief stond vol wilde beschuldigingen tegen Israël en verdraaiingen van de feiten. Wat volkomen ontbrak, was de agressie van Iran, Hamas en Hezbollah, sterker nog: die namen kwamen er niet eens in voor. Natuurlijk ontbrak ook een vermelding van de onschuldige gijzelaars die op dat moment al meer dan een jaar wegkwijnden in de tunnels van Hamas.

Dat Van Veen zo’n epistel ondertekende met de vermelding ‘analyst, Clingendael’ is al dubieus genoeg, maar beïnvloedt zijn activisme ook zijn duiding?

Framing

Direct na de Hamasaanval van 7 oktober 2023 verscheen een stuk in de Volkskrant waarin hij werd geciteerd: “Volgens Van Veen van Clingendael heeft de (Israëlische) regering de strategische inschattingsfout gemaakt te denken dat zij de repressie van Palestijnen kan blijven voortzetten zonder daarvoor een hogere prijs te betalen dan de ‘gangbare’ raketaanvallen vanuit Gaza.” Om met Johan Derksen te spreken: De Joden hadden er ook wel een beetje om gevraagd.

Dit is kenmerkend voor de framing door Erwin van Veen. In zijn commentaren strooit hij steevast met woorden die de vermeende kwaadaardigheid van Israël illustreren, en net zo stelselmatig laat hij de agressie tegen Israël weg. Zie ook onderstaand transcript van een duiding van hem bij Nieuwsuur.

Presentator Jeroen Wollaars reageerde trouwens op deze tweet van mij met de verdediging dat Nieuwsuur eerst fragmenten van interviews met verschillende meningen had laten zien, maar hij negeerde het feit dat de kijkers na al die meningen de gezaghebbende duiding van schoolmeester Van Veen kregen. Dat is de leidraad die Nieuwsuur en al die andere media keer op keer aanreiken.

Overigens is Wollaars zeker niet de ergste presentator bij Nieuwsuur. Mariëlle Tweebeeke doet weinig meer dan het door Erwin gewenste narratief aangeven, en vaste vervanger Petra Grijzen gaat zelfs nog een stapje verder.

Israëlisch leed negeren

Zo was er een uitzending op 9 oktober 2025 over het staakt-het-vuren dat de Gazaoorlog beëindigde. Toen de vijf punten van de eerste fase van het vredesplan in beeld kwamen, stelde Grijzen als openingsvraag (8:07): “Wat gaat dat betekenen, echt op de korte termijn, voor de Palestijnen?” Niet voor de Israëli’s, nee, enkel voor de Palestijnen. U mag driemaal raden welk punt niet besproken werd… hier de punten:

  1. staakt-het-vuren
  2. gijzelaars vrijgelaten
  3. Palestijnse gevangenen vrijgelaten
  4. terugtrekking Israëlisch leger
  5. hulpgoederen naar binnen

Goed geraden, punt 2 werd overgeslagen. Het interesseerde deze twee blijkbaar niet dat na twee jaar uithongering en marteling de onschuldige gijzelaars eindelijk thuis zouden komen.

In deze uitzending viel ook weer op hoe van Veen het niet over zijn lippen krijgt om iets positiefs over Israël te zeggen. Als dat hem toch ontglipt, spreekt hij zichzelf snel tegen. Op de vraag waarom Hamas nu had toegestemd in een wapenstilstand, antwoordde Erwin (18:55): “de Israëlische aanval op Doha heeft natuurlijk de Golfstaten gemobiliseerd (succesvol dus), eh, dat was echt, eh, een kapitale strategische blunder van Israël om Doha te bombarderen” (nogal tegenstrijdig).

Na Erwin van Veen kwam Sigrid Kaag in beeld die bepaald niet bekend staat als fan van Israël. Maar zij had wél haar prioriteiten op orde, en noemde als eerste de vrijlating van de Israëlische gijzelaars, waarbij ze aandacht besteedde aan hun leed. Ook benadrukte zij dat de Israëlische aanval op Doha essentieel was geweest voor het succes van de onderhandelingen.

Terreur goedpraten

Zo vanzelfsprekend als Erwin van Veen Israëlisch leed negeert, zo vanzelfsprekend vergoelijkt hij terreur tegen Israël. Meestal laat hij deze agressie liever weg. Zo doet hij graag alsof Israël Libanon aanvalt wanneer het om Hezbollah gaat, en suggereert hij zelfs dat de door Iran geleide terreurbeweging de verdediger van Libanon zou zijn.

Let ook op dat zinnetje dat hij er even tussendoor gooide: De Israëli’s zouden Libanon aanvallen ‘wanneer ze daar zin in hebben.’ Als een soort hobby. Het sadisme en de genocidale bedoelingen van Hamas plakt Erwin op Israël. En als Israël terecht op de ware aard van deze terroristen wijst, noemt Van Veen dat ‘selectieve framing’ en vult dat aan met grove beschuldigingen tegen Israël.

Wie Erwin van Veen serieus neemt – en helaas doen te veel media en volgzame mediaconsumenten dat – denkt dat Hamas een ‘verzetsbeweging’ is, die zich terecht verzet tegen de agressie van Israël.

Israëlische motieven

Dat Iran, Hezbollah, Hamas en de Houthi’s allemaal openlijk ‘Dood aan Israël’ verkondigen, past niet in het narratief van Erwin van Veen, vooral omdat Israël voortdurend duidelijk maakt alleen tegen terroristen te vechten, en niet tegen burgers. Om Israël tot schurkenstaat te maken, moet Van Veen dus creatief zijn met de feiten.

In dezelfde uitzending van Nieuwsuur waarin hij Hezbollah witwaste als ‘hoeder van de Libanese soevereiniteit’ werd hem ook gevraagd naar de motieven van Israël. Hezbollah had toen al een jaar Noord-Israël bestookt waardoor tientallen doden waren gevallen, grote natuurbranden waren ontstaan, en tienduizenden Israëli’s ontheemd waren. Dat motief voor de Israëlische aanval noemde hij zo summier mogelijk.

Vervolgens begon hij over de – politiek getinte – rechtszaken tegen Netanyahu en over de extremisten in diens regering (16:32): “En tot slot hebben dan de wat rechts-radicale delen van de coalitie van Netanyahu natuurlijk nog het concept Groot-Israël wat ze nastreven, en daar hoort ook een stuk van Libanon bij, tot de rivier de Litani.”

Ter info: het concept Groot-Israël waar ‘een stuk van Libanon’ bij zou horen is zo absurd – het zou zelfs delen van Jordanië, Syrië, Egypte en Irak omvatten – dat het vrijwel geen aanhang heeft in Israël. De steun hiervoor uitgedrukt in parlementszetels is NUL. Zelfs de radicale ministers Smotrich en Ben Gvir streven dit niet na. Zij willen alleen (gedeeltelijke) annexatie van de Westbank.

Populair bij de media

Alleen al Van Veens losse omgang met de feiten maakt het verbijsterend dat vrijwel alle media hem vragen om duiding over het Midden-Oosten te geven. En het is niet alsof zijn activisme en verdraaiing van de feiten een goed bewaard geheim zijn. Ook het CIDI nam eens de moeite om een opiniebijdrage van hem in Trouw te fileren. Die stond vol met onwaarheden en verdraaiingen.

De bespreking door het CIDI vond ik trouwens nog genadig. Feitelijke onwaarheden aantonen is natuurlijk belangrijk, maar ook de lasterlijke termen waar Erwin van Veen mee strooit, hebben effect. Israëlische hulp betitelen als ‘rechtstreeks ontleend aan de Hunger Games’ en stellen dat voor de Nederlandse regering ‘een dode Palestijn blijkbaar niet zoveel uitmaakt’ is stemmingmakerij.

En Erwin van Veen is niet alleen vaste gast bij de NPO en de ‘kwaliteitskranten’, ook RTL weet hem te vinden. Steeds opnieuw komen dezelfde al lang weerlegde onwaarheden terug. En wie ondanks correcties bewust onwaarheden blijft vertellen, is niet onwetend, maar kwaadwillend.

Motieven Erwin van Veen

Hoe komt iemand erbij om zo vasthoudend de enige democratie in het Midden-Oosten zwart te maken en terroristische regimes wit te wassen? Want denk vooral niet dat de hierboven gegeven voorbeelden afwijken van wat Van Veen gewoonlijk vertelt. Dit is wat hij altijd doet, nog steeds.

Voor wie denkt dat Clingendael zakken geld krijgt van Qatar of Iran, dat is niet het geval. Landen uit het Midden-Oosten – Saoedi-Arabië, Oman en Bahrein – leveren slechts een bescheiden bijdrage. In de lijst van partners zien we vooral veel ministeries, al is een van de grootste betalers – het ministerie van Buitenlandse Zaken – een thuishonk van anti-Israëlactivisten. Overigens heeft Van Veen jaren op dat ministerie gewerkt.

Dat Van Veen een pion van Iran zou zijn, lijkt evenmin waarschijnlijk. Weliswaar werkt hij nauw samen met Hamidreza Azizi – die door dissidente Iraniërs als een vooruitgeschoven post van het Iraanse regime wordt gezien – maar iemand met Van Veens sympathieën zal al snel aansluiting vinden bij mensen met vergelijkbare voorkeuren.

Als Van Veen dit allemaal uit persoonlijke motieven doet, is zijn houding verbijsterend. Hij maakt al jaren studie van het Midden-Oosten, dus hij kan weten dat Israël ondanks al zijn gebreken een functionerende democratie is die de mensenrechten respecteert. Hij kan ook weten welke doodscultus Iran en zijn proxy’s aanhangen. Dat onwetende meelopers Israël als schurkenstaat zien is nog te begrijpen, maar dat iemand die de feiten kent dit zou denken, is niet te bevatten.

Geen waarheidsvinding

Hoe verbijsterend ook, het is nu eenmaal zo dat sommigen om de een of andere duistere reden een afkeer van Israël hebben. Wat schandalig blijft, is dat de media een anti-Israëlactivist zo’n platform bieden, zonder daar experts met andere meningen tegenover te zetten. In een inhoudelijk debat zou Van Veen door de mand vallen, maar daarvoor hoeft hij niet te vrezen.

Dat de media hier zo verzaken, is niet alleen immoreel, het is ook strijdig met hun eigen journalistieke normen. Zelfs de afgezwakte NPO-code stelt nog dat omroepmedewerkers onafhankelijk en onbevooroordeeld moeten zijn, en dat zij waarheidsgetrouw moeten berichten. Elke medewerker die dit serieus neemt, zou tenminste ook experts aan het woord moeten laten die tegengas geven.

Was er maar een manier om media te corrigeren als ze zich niet aan hun eigen codes houden… Het heeft in elk geval geen zin om de huidige toezichthouders in te schakelen. De NVJ is onbeschaamd activistisch tegen Israël, en klagen bij de NPO Ombudsman en het Commissariaat voor de Media bleek zinloos. Zelfs een grondig rapport over misstanden wordt genegeerd.

We hebben een mediarevolutie nodig.

 

U kunt Maaike van Charante steunen via repelsteeltje.backme.org

Op de hoogte blijven van nieuwe artikelen en podcasts? Volg Maaike op Twitter.

 

Hieronder vindt u de volledige tekst van de open brief aan premier Schoof die mede ondertekend werd door onder andere Midden-Oostenexpert Erwin van Veen van instituut Clingendael.

De tekst van de brief in het zwart, kanttekeningen in het rood. Onderaan de brief uitgebreidere opmerkingen.

Open brief aan Premier Schoof

Al 47 weken houden ambtenaren wekelijks een protest voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ze worden getolereerd maar genegeerd. Nu richten de ambtenaren van deze wekelijkse sit-in, gesteund door oud-diplomaten, ambassadeurs, voormalig ministers, advocaten, acteurs, auteurs, holocaustoverlevenden en vele anderen zich tot het kabinet middels onderstaande open brief. Steun hun oproep en spreek je uit.

Nederland moet stoppen met het steunen van de uitroeiing van de Palestijnen.

Open brief gericht aan premier Schoof en minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp als vertegenwoordigers van de Nederlandse regering.

In lijn met de oproep aan de Duitse regering en de Europese Unie, delen wij het volgende.

Ondanks de belofte van “nooit meer”(dit is een nazivergelijking) heeft de Nederlandse regering haar eigen belofte geschonden door haar onvoorwaardelijke steun aan Israël. Als ondertekenaar van het VN-verdrag inzake de Preventie en Bestraffing van Genocide en het Statuut van Rome. heeft Nederland een historische, ethische, juridische en politieke verplichting om de gruweldaden die door deze verdragen verboden zijn, niet te begaan, mogelijk te maken of te bevorderen.

Met grote afschuw zien wij de gruweldaden, waaronder oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, die Israël tegen het Palestijnse volk. Deze misdaden zijn goed gedocumenteerd (hier ontbreekt onderbouwing, want veel van deze ‘rapporten’ zijn zelf erg slecht onderbouwd, zie opmerking 2 hieronder) door de VN en grote mensenrechtenorganisaties, waaronder het Internationaal Gerechtshof (ICJ), dat heeft vastgesteld dat er een reëel en onmiddellijk risico is (dit is niet wat het ICJ gezegd heeft, zie opmerking 3) dat de acties van Israël in Gaza kunnen uitmonden in genocide. De recente invasie van Israël in Libanon (hier ontbreken de voortdurende aanvallen door Hezbollah die daaraan vooraf gingen) volgt een vergelijkbare logica en riskeert een verdere escalatie van de voortdurende regionale oorlog en bedreigt het leven van honderdduizenden burgers.

Al meer dan een jaar stelt de Nederlandse regering Israël in staat om Palestijnen te doden en te ontmenselijken door politieke, financiële, militaire en juridische steun aan Israël te verlenen.

De gruweldaden van Israël moeten nu stoppen. Deze humanitaire catastrofe moet nu stoppen!

Wij, de ondergetekenden, eisen van de Nederlandse regering dat zij onwankelbaar aan de kant van gerechtigheid en internationaal recht staat en haar eigen waarden en juridische verplichtingen naleeft.

Dit moet zij doen door:

  1. onmiddellijke actie te ondernemen in het licht van de voorlopige maatregelen die door het ICJ zijn opgelegd (weer verdraaiing uitspraak ICJ) in de zaak Zuid-Afrika tegen Israël;
  2. de adviserende opinie van het ICJ te respecteren die de bezetting van Palestijns grondgebied door Israël in juli jl. als onwettig verklaarde;
  3. de aanbevelingen van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (VN) in de resolutie over de adviserende opinie van het ICJ uit te voeren, (hier ontbreekt de vermelding van de zware anti-Israëlbias in de VN, zie opmerking 4) door alle diplomatieke, politieke en economische interacties met Israël te herzien: een volledig wapenembargo (dit zou ook inhouden geen bescherming van Israëlische burgers, zie de motie Kati Piri) in te stellen: economische relaties. handelsovereenkomsten (inclusief de EU Associatieovereenkomst) en academische betrekkingen met Israël die kunnen bijdragen aan de onwettige aanwezigheid en het apartheidsregime in het bezette Palestijnse gebied te annuleren of op te schorten;
  4. de oproep van de Hoge Vertegenwoordiger van de voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid / Vicevoorzitter van de Europese Commissie. Josep Borrell, te ondersteunen om de diplomatieke gesprekken met Israël op te schorten, het “business as usual” stop te zetten en de invoer van producten uit illegale nederzettingen te verbieden en zodoende Israëls mogelijkheden om oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid te begaan te minimaliseren;
  5. de Nederlandse financiële bijdrage aan humanitaire hulp via UNRWA en andere humanitaire en hulporganisaties in Gaza en Libanon zonder verdere vertraging te continueren en te verhogen. (hier ontbreekt dat deze bijdrage met goede reden was stopgezet)

Genoeg is genoeg. Israël lijkt geen terughoudendheid te tonen in haar geweld tegen burgers (de schrijvers negeren alle Israëlische maatregelen om burgers te beschermen). De straffeloosheid moet stoppen. Als Nederland blijft samenwerken met Israël alsof het niet terechtstaat voor genocide, (men wil de aangeklaagde zonder rechtsgang veroordelen) zal dit negatieve gevolgen hebben voor de politieke, economische en veiligheidsrelaties wereldwijd en de geloofwaardigheid van Nederland als de ‘Hoeder van het Internationale Recht’ en gastland voor het ICJ en het ICC in Den Haag.

De recente gebeurtenissen in Amsterdam hebben in volle omvang laten zien hoe dit externe conflict en het standpunt van de Nederlandse regering hierover de Nederlandse samenleving binnendringt en haat tussen groepen aanwakkert. (hier geven de schrijvers Israël de schuld van de Amsterdamse Jodenjacht) Wij dringen er bij de Nederlandse regering op aan om met alle mogelijke constitutionele middelen te voorkomen dat de giftige Israëlische apartheidsrealiteit (ook dit is feitenvrije retoriek) verder doorsijpelt naar het Nederlandse politieke debat en de samenleving. En om ervoor te zorgen dat deze gebeurtenissen niet de Nederlandse verantwoordelijkheid om gerechtigheid en internationaal recht te handhaven, overschaduwen.

Wij eisen dan ook dat Nederland effectief en onmiddellijk stopt met zijn medeplichtigheid aan de gruweldaden die door Israël in Palestina worden begaan!

 

Opmerkingen:

  1. Er staat niets in deze brief over de tunnels waar Hamas zich in verschuilt, maar waarin de burgerbevolking geen dekking mag zoeken. Niets over het expres militariseren van burgerdoelen (ziekenhuizen, scholen) door die als wapenopslag en lanceerinstallatie te gebruiken. Kortom: niets over het doelbewust inzetten van de bevolking als menselijk schild. Overigens ook niets over het gesjoemel met dodencijfers en de weigering om het aantal gedode terroristen te vermelden.
  2. Hier doelen de activisten vermoedelijk op het rapport van Amnesty International dat de definitie van genocide oprekte, tegenbewijs negeerde, en ondersteunend bewijs fabriceerde, zie deze analyse, of op het rapport van de zeer activistische anti-Israël VN Mensenrechtenraad dat eenzijdig Israël veroordeelde (vaak op basis van beschuldigingen van Hamas) zonder de misdaden van Hamas te veroordelen, zie deze analyse.
  3. Zoals wel vaker wordt ook in deze brief de uitspraak van het ICJ verabsoluteerd tot iets wat het niet was. In dit BBC-artikel een interview met oud-ICJ-president Joan Donoghue over de werkelijke betekenis van de ICJ-uitspraak.
  4. Resoluties van de Algemene Vergadering van de VN worden hier als gezaghebbend aangehaald, terwijl de dictaturen die daar de meerderheid vormen, structureel tegen Israël stemmen. Van 2015 tot 2026 stemde de Algemene Vergadering 187 keer voor resoluties tegen Israël, terwijl tegen alle andere landen samen slechts 90 resoluties werden aangenomen, zie https://unwatch.org/database/. Dit heeft niet te maken met eventuele misdaden van Israël, maar met de politieke vooringenomenheid van dit instituut. Het is goed dat de resoluties niet bindend zijn, en niemand zou de schijn moeten wekken dat de VN neutraal zou zijn.
  5. Conclusie: deze brief is eenzijdig anti-Israël, en dat geldt dus ook voor de ondertekenaars.