Beëdiging Lidewij de Vos als Tweede Kamerlid. Beeld: Tweede Kamer. Publicatie conform Licentievoorwaarden Tweede Kamer

Sinds Lidewij de Vos lijsttrekker is bij Forum voor Democratie gaat het geweldig met de partij. Maar is er ook werkelijk iets veranderd? Ze heeft tot dusverre geen afstand genomen van eerdere antisemitische uitspraken en complottheorieën van partijleden. Elke kritiek daarop wordt afgewimpeld. In maart zijn er gemeenteraadsverkiezingen, en zo te zien brengt Lidewij alleen een nieuw gezicht mee, geen nieuwe inhoud.

 

Een paar jaar geleden had ik me voorgenomen om Thierry Baudet en Forum voor Democratie verder te negeren. Nadat ik oorspronkelijk sympathie had gevoeld voor FvD – en er zelfs twee keer op had gestemd – was ik afgeknapt op uitlatingen van Thierry en op het gebrek aan zelfreinigend vermogen in zijn partij. Die weg heb ik in meerdere stukken besproken, en ik was er wel klaar mee.

Maar in september 2025 kwam Forum met een verrassing. De tamelijk onbekende Lidewij de Vos werd gekroond tot fractievoorzitter en lijsttrekker. Dat bleek een onverwacht succes.

Lidewij was beschaafd en inhoudelijk, deed geen rare uitspraken, en had goede momenten in de Tweede Kamer. Ineens stond het verkiezingsprogramma van FvD weer centraal, en daarmee was nooit veel mis geweest. FvD boekte een verkiezingsoverwinning en is sindsdien nog verder gegroeid in de peilingen. Reden genoeg om toch maar weer eens naar deze partij te kijken.

Vragen

Zijn de problemen bij Forum nu opgelost? Een charmant nieuw gezicht is leuk, maar wat zit erachter?

Lidewij kreeg vragen, vooral over uitspraken van Thierry Baudet die nog steeds partijleider is, al houdt hij zich sinds haar opkomst wijselijk stil. Haar standaardantwoord is dat dubieuze uitspraken van Baudet en andere FvD’ers er niet toe doen, vaak met het argument dat het om overjarige zaken gaat, waarna De Vos het liever weer over de inhoud wil hebben, namelijk het partijprogramma.

Maar dat nuchtere en fatsoenlijke partijprogramma kan niet verhullen dat die dubieuze uitspraken wel degelijk gedaan zijn. En belangrijker nog, niet alle uitspraken dateren van lang geleden. Bij het programma Nieuws van de Dag vroeg Wierd Duk naar de huidige banden tussen Thierry Baudet en neonazi Nick Fuentes. Het ontwijkende antwoord van Lidewij: “Ik ga liever uit van het positieve.”

Ontwijken

Geen antwoord is ook een antwoord. Lidewij de Vos neemt nergens afstand van, en dat is niet verwonderlijk. Zij is een oudgediende bij Forum, die ook in vorige schandalen blijkbaar geen kwaad zag. En terwijl De Vos het over de inhoud heeft, doet Baudet nog steeds dubieuze uitspraken.

Zijn toespraak over de ‘fiere Jemenitische strijders’ was bizar. Deze islamitische terroristen voeren een vlag waarop staat: Allah is groot, dood aan Amerika, dood aan Israël, verdoemenis aan de Joden, overwinning aan de islam. Dat Thierry hier sympathie voor heeft – en meegaat in het demoniseren van Israël – is zorgwekkend.

En hij laat het niet bij ongefundeerde kritiek op Israël. Oude complottheorieën over ‘de Joden’ die de media en de banken in handen hebben, zijn weer populair. Als ‘de Joden’ werkelijk zoveel macht hadden, zou de VN wel anders stemmen en zouden onze media wel anders berichten. Maar Baudet moedigt dergelijke theorieën aan, zoals in onderstaande tweet.

Gemeenteraadsverkiezingen

Intussen bruist Forum van optimisme, en doet bij de komende gemeenteraadsverkiezingen mee in ruim honderd gemeenten. Maar wie staan er op de lijsten? De Telegraaf gaf een opsomming van dubieuze kandidaten in Den Haag, Haarlem, Schagen en Nieuwegein, die terroristische geweld verheerlijkten of antisemitische uitlatingen deden. Eén van hen was zelfs ooit verkiesbaar voor de extreemrechtse Nederlandse Volksunie.

Bij Jonet verscheen een stuk over de nummer drie op de lijst Rotterdam, die antisemitische tweets had verstuurd. Deze kandidaat beriep zich op zijn eigen Joodse afkomst, een argument dat vaker opduikt in FvD-kringen. De vrouw van Baudet is Joods, dus hoe kan hij antisemiet zijn? Maar antisemitisme is niet gebonden aan afstamming; antisemitisme is wat mensen doen, niet wat ze zijn.

Intussen had FvD foto’s van het kerstgala op Facebook gezet, en onderzoeker Carel Brendel stelde vast dat daar dubieuze gasten aanwezig waren. De Volkskrant publiceerde een artikel over deze aanwezigen. Toen Lidewij hier vragen over kreeg, bagatelliseerde ze de zaak, en beweerde dat Forum geen zicht had gehad op wie er zouden komen.

Dit laatste was onwaarschijnlijk. Gasten uit Slovenië en Roemenië komen niet zomaar naar Nederland vanwege een FvD-feestje. En ze zitten niet toevallig aan tafel bij de top van Forum. Dit alles leidt tot verwijten aan Lidewij de Vos, zoals onderstaande cartoon goed weergeeft.

Demonisering

Maar veel aanhangers van Forum zoeken de slachtofferrol. Dat al die media kritische vragen stellen over bovenstaande zaken, is volgens hen een complot. Cartoons over Lidewij de Vos noemen zij ‘demonisering’, die doet denken aan de hetze tegen Pim Fortuyn. Legitieme kritiek bestaat voor hen niet. Wie het waagt om FvD te bekritiseren is onderdeel van het complot, en wordt waarschijnlijk betaald door vijanden van Forum.

Is bovenstaande cartoon demoniserend? Hij geeft scherp de situatie weer. Lidewij zit letterlijk en figuurlijk hoog te paard, met het forumlogo op haar mouw. Forum is het paard, en onder het dek – met verwijzingen naar Poetin en extreemrechts – zijn verdachte laarzen te zien. Kan Bruin het karretje nazidrek nog trekken? Volgens Lidewij wel. Deze cartoon legt de vinger op de zere plek.

Andere cartoons vond ik dubieuzer, zoals de cartoon waarop Lidewij een stola droeg van ratten met hakenkruizen op hun rug. Zo’n afstotelijke cartoon is wel demoniserend, en maakt dat FvD de slachtofferrol kan claimen. Onderstaande tweet kreeg een retweet van Baudet. Een intellectueel die dit afkeurde en ook nog verwees naar eerder geweld tegen Thierry? Dat paste precies in zijn straatje.

Demonisering bestaat, maar is het demonisering als media en twitteraars terechte vragen stellen over een partij die lijkt af te glijden naar rechtsextremisme? Met die beschuldiging kan alle kritiek op FvD gesmoord worden, en dat kan toch niet de bedoeling zijn van een partij die beweert vrijheid hoog in het vaandel te hebben.

Intimidatie

Er zijn nog steeds FvD-aanhangers waarmee te praten valt, maar wie kritiek uit, krijgt naast redelijke reacties ook dagenlang gescheld, complottheorieën en beschuldigingen over zich heen. Met name de complottheorieën over afstemming tussen critici zijn absurd. Alsof het vreemd is dat een partij kritiek krijgt wanneer rechtsextremisme getolereerd wordt.

Zo’n twitterstorm is intimiderend. Toen Lale Gül een column schreef waar ik het grotendeels mee eens was, zag ik af van een tweet daarover omdat ik nog murw gebeukt was door de reacties op een eerdere tweet van mij. Deze agressie van Forumaanhangers contrasteert schril met de slachtofferrol die zij claimen. En zij vinden daarvoor steun bij de partijtop.

Lidewij spreekt het volk toe

Een langere video die Forum publiceerde was kenmerkend. Lidewij zat voor de camera als een premier die het volk toespreekt; het decor en haar toon en woordgebruik waren daarop afgestemd. De video was bedoeld om te reageren op alle ophef, maar begon met een vermaning over polarisatie en de kwaliteit van de democratie. Niet FvD stond in de beklaagdenbank, maar de critici.

De harde feiten over dubieuze FvD-kandidaten waren ineens geen feiten meer, maar beschuldigingen van de media, en zelfs karaktermoord. Lidewij wilde wel toegeven dat sommige grappen ‘smakeloos’ waren geweest, maar Nederlanders mochten toch wel grappen maken? Daarnaast waren er nog wat zaken – vooral niet in detail treden – waar Forum volgens haar niet achter stond.

Deze zaken waren volgens Lidewij jeugdzondes van lang geleden waar mensen niet meer mee lastig gevallen moesten worden. Waarna ze wel gedetailleerd jeugdzondes van GroenLinks-politici benoemde, en van een terroriste die bij de VVD binnen wist te komen. Vergeleken daarmee waren de problemen bij FvD veel kleiner, stelde zij, en ze ging daar dan ook niet verder op in.

Het klopt dat veel media selectief zijn, en dat gebruikte Lidewij om Forum neer te zetten als onterecht beschuldigd slachtoffer. Ze wees nog even op demoniserende cartoons, en daarna eindigde zij met een beroep op het verantwoordelijkheidsbesef van de media en een oproep tot ‘inhoudelijk debat’.

Slachtofferrol

Het was perfect gedaan. En ik zag het terug in commentaren op X. Mensen zoals Wierd Duk, Bart Nijman en ik, die gewoonlijk uitgebreid D66, GroenLinks/PvdA en de VVD bekritiseren, krijgen te horen dat ze die partijen met alles weg laten komen, en het altijd voorzien hebben op Forum. Als Baudet of Lidewij iets zou overkomen, is het bij voorbaat al onze schuld, want wij doen aan demonisering en censuur.

Dat het heel goed mogelijk is om kritische vragen te stellen, èn geweld tegen politici te veroordelen, past niet in dit denkkader. Dat ik het niet eens ben met bepaalde uitingen van FvD en toch protesteer als zij geframed worden, wil er bij deze mensen ook niet in. Kritiek is in hun ogen sowieso bedoeld om hen de mond te snoeren. Dit is – zoals Carel Brendel het treffend uitdrukte – de Schwalbe van de vrijheid van meningsuiting.

Niets veranderd

Forumaanhangers die zich storen aan het oprakelen van oude problemen bij FvD, zien iets over het hoofd. Die oude problemen lijken als twee druppels water op de nieuwe problemen. Ten diepste is Forum niet veranderd: de racistische ideeën van sommige kandidaten op die lijsten zijn gewoon precies hetzelfde als wat Thierry Baudet al jaren zegt.

Baudet meet de waarde van mensen af aan ras en IQ. Hij is alleen meestal slim genoeg om dat te verpakken in wollige taal, en er een paar disclaimers tegenover te zetten. Dat zijn geen beschuldigingen van ‘de media’, dat valt eenvoudig vast te stellen door te luisteren naar de FvD-leider zelf. Wie overweegt volgende maand FvD te stemmen, zou dat mee moeten wegen.

Sommigen maken de vergelijking met het Franse Rassemblement National, vroeger het Front National onder leiding van de omstreden Jean-Marie Le Pen. Zij vergelijken Lidewij de Vos met Marine Le Pen, die afstand nam van haar vader. Maar wie denkt dat De Vos de verlosser is die FvD schoon kan wassen, die zou tenminste kunnen vragen of Lidewij dan werkelijk afstand wil nemen van het antisemitisme en racisme in haar partij.

 

U kunt Maaike van Charante steunen via repelsteeltje.backme.org

Op de hoogte blijven van nieuwe artikelen en podcasts? Volg Maaike op Twitter.